Չինաստանի ազդեցության աճ Վրաստանում. TI-ի զեկույցը

Վրաստանում Չինաստանի ազդեցության աճի վերաբերյալ զեկույցում նշված է, որ «Վրացական երազանք»-ի իշխանության գալուց ի վեր՝ 2013-2024 թվականներին, Վրաստանի տնտեսական հարաբերությունները Չինաստանի հետ զգալիորեն աճել են։ Այս զեկույցը հրապարակել է «Թրանսփարենսի ինթերնեշնլ Վրաստան» (TI) հասարակական կազմակերպությունը:

Կազմակերպության տվյալների համաձայն, որոնք հիմնված են պաշտոնական վիճակագրության և բաց աղբյուրների վրա, 2013-2024 թվականներին՝

  • Չինաստանի քաղաքացիները Վրաստանում գրանցել են 1893 ընկերություն, ինչը 4 անգամ ավելի է, քան 2013 թվականից առաջ։ 2024 թվականին գրանցվել է չինական նոր ընկերությունների ռեկորդային քանակ՝ 291։
  • 2003-2012 թվականների համեմատ Չինաստանից արտասահմանյան ուղղակի ներդրումներն աճել են 5 անգամ և կազմել 600 միլիոն ԱՄՆ դոլար։ Արտասահմանյան ուղղակի ներդրումները գագաթնակետին հասան 2014 թվականին և այդ ժամանակից ի վեր նվազել են։
  • 2012 թվականից ի վեր Չինաստանի հետ տարեկան առևտրաշրջանառությունը եռապատկվել է և կազմել 2 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ 2024 թվականին Չինաստանը Վրաստանի չորրորդ խոշորագույն առևտրային գործընկերն էր՝ կազմելով Վրաստանի ընդհանուր առևտրի 8.2 տոկոսը։
  • 2024 թվականին Չինաստանի և Վրաստանի միջև զբոսաշրջային վիզաները վերացվեցին, ինչի արդյունքում Չինաստանից Վրաստան այցելությունների թիվը 83 տոկոսով աճեց՝ հասնելով 89 հազարի։ Չինական ավիաընկերությունների չվերթերը դեպի Վրաստան նույնպես զգալիորեն աճել են։
  • Վրաստանում մի շարք խոշոր ենթակառուցվածքային նախագծեր են իրականացնում չինական ընկերությունները, այդ թվում՝ պետական ​​ձեռնարկությունները։ Անակլիայի նավահանգստի նախագծից բացի, չինական կողմը հետաքրքրված է Վազիանիում նոր օդանավակայանի զարգացմամբ, որտեղ մինչև վերջերս անցկացվում էին ՆԱՏՕ-ի զորավարժություններ։

Բացի ներդրումներից, չինական ընկերությունների և զբոսաշրջիկների աճից, զեկույցը կենտրոնանում է Վրաստանի համագործակցության վրա չինական ընկերությունների հետ, որոնք գտնվում են ԱՄՆ-ի զգալի վերահսկողության և սահմանափակումների տակ՝ անվտանգության ռիսկերի աճի պատճառով։

Այդպիսի ընկերությունների օրինակներից է չինական պետական ​​China Communications Construction Company Limited (CCCC) ընկերությունը, որին «Վրացական երազանք»-ն ընտրել է Անակլիայի նավահանգստի կառուցման համար։ 2021 թվականի հունիսից ի վեր այդ ընկերությունը ենթարկվել է ԱՄՆ-ի սահմանած սահմանափակումներին։ Վերջինս ներառված է ԱՄՆ ֆինանսների նախարարության Արտասահմանյան ակտիվների վերահսկողության գրասենյակի (OFAC) համախմբված պատժամիջոցների ցանկում (Non-SDN)՝ չինական ռազմարդյունաբերական համալիրի մաս կազմելու համար։

Մեկ այլ նման ընկերություն է China Railway 23rd Bureau Group-ը, որը զբաղվում է Վրաստանում մայրուղիների շինարարությամբ։ Համաշխարհային բանկի տվյալներով՝ այս ընկերությունը Չինաստանի երկաթուղային շինարարության կորպորացիայի (CRCC) դուստր ձեռնարկությունն է։ Չինաստանի երկաթուղային շինարարության կորպորացիան գտնվում է ԱՄՆ ֆինանսների նախարարության NS-CMIC ցուցակում, որը նրա նկատմամբ ներդրումային սահմանափակումներ է սահմանում։

TI-ի ուսումնասիրությունը հատկապես ընդգծել է «Վրացական երազանք»-ի հիմնադիր Բիձինա Իվանիշվիլիի կապերը Չինաստանի հետ։ Իվանիշվիլին և նրա գործընկեր Իվանե Չխարտիշվիլին, նաև նախկին վարչապետ Իրակլի Ղարիբաշվիլին անձնական գործարար կապեր ունեն մեկ այլ խնդրահարույց չինական ընկերության՝ CEFC China Energy-ի հետ։

CEFC China Energy LLC-ն Փոթիի ազատ արդյունաբերական գոտու 75 տոկոսի սեփականատերն է։ Իվանիշվիլին և Չխարտիշվիլին տիրապետում են ընկերության 50 տոկոսին, որը կառավարում է CEFC China Energy-ի 75 տոկոս բաժնեմասը։

TI-ի զեկույցի մի մասը վերաբերում է չինական հսկողության տեխնոլոգիաներին, որոնք Վրաստանի կառավարությունն ավելի ու ավելի շատ է գնում։

Վրաստանի պետական ​​հաստատությունների մոտավորապես 70-80 տոկոսը հագեցած է չինական արտադրության տեսախցիկներով։ Այս տեսախցիկների մեծ մասը, որոնք գործում են պետական ​​վերահսկողության ներքո, արտադրում են պատժամիջոցների տակ գտնվող չինական Hikvision-ի և Dahua Technology ընկերությունները։ Այս ամենից բացի, Թբիլիսիի քաղաքապետարանն օգտագործում է չինական մշակմամբ ծրագրային ապահովումը (HikCentral) հսկողության համակարգերը կառավարելու և աջակցելու համար։

Գնումների առումով Վրաստանի կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը ամենաշատը ծախսել է չինական հսկողության սարքավորումների վրա՝ ընդհանուր առմամբ մոտ 630 հազար ԱՄՆ դոլար ծախսով։

2024 թվականի հոկտեմբերին Չինաստանի կառավարությունը Վրաստանին անվճար նվիրաբերեց մաքսային զննման համակարգեր։ Սարքավորումները տրամադրել է չինական Nuctech ընկերությունը։ 2020 թվականին Միացյալ Նահանգները Nuctech-ը (Tongfang NucTech Technology Ltd.) ավելացրեց Արդյունաբերության և անվտանգության բյուրոյի կազմակերպությունների ցանկին՝ ազգային անվտանգության հետ կապված մտահոգություններով։