Վրաստանի խորհրդարանում վերջին օրերին ընդունված մի շարք օրենսդրական փոփոխություններ լայն արձագանք են գտել հասարակության տարբեր շերտերում։ Քաղաքացիական շրջանակներում, իրավապաշտպան կազմակերպությունների և ընդդիմադիր քաղաքական գործիչների շրջանում այս օրենքները քննարկվում են որպես միմյանց հետ փոխկապակցված քայլեր, որոնք կարող են ազդել քաղաքացիների իրավունքների, ազատությունների և հանրային կյանքի վրա։
Ընդհանուր քննարկումների առանցքում այն մտահոգությունն է, որ օրենսդրական փոփոխությունները միտված են ոչ թե համակարգային բարեփոխումներին, այլ վերահսկողության և պատժիչ մեխանիզմների ուժեղացմանը։
Քրեական օրենսգրքի փոփոխություններ․ նոր ծանրացնող հանգամանքներ
Անչափահասի հանցագործության կատարմանը նախապես իմացությամբ չափահասի մասնակցությունը կհանդիսանա ծանրացնող հանգամանք Քրեական օրենսգրքով նախատեսված համապատասխան բոլոր հանցագործությունների համար: Ծանրացնող հանգամանք կհամարվի չափահասի մասնակցությունը հանցագործության կատարմանը նախապես իմացությամբ՝ անչափահասի հետ միասին որպես հանցակից կամ համակատարող:
Հասարակությունը կարծում է, որ Քրեական օրենսգրքում ընդունված փոփոխություններով սահմանվում են նոր ծանրացնող հանգամանքներ, որոնք կարող են հիմք հանդիսանալ ավելի խիստ պատժաչափերի կիրառման համար։
Հասարակության շրջանում այս փոփոխությունները խնդրահարույց են ընկալվում հատկապես հետևյալ պատճառներով.
- մեծանում է իրավապահ մարմինների հայեցողական դերը,
- պատժի խստությունը կարող է կախված լինել ոչ միայն արարքից, այլ նաև կոնտեքստից։
Քննադատների կարծիքով՝ նման մոտեցումը վտանգավոր նախադեպ է ստեղծում և կարող է օգտագործվել քաղաքացիական ակտիվության կամ բողոքի գործողությունների դեմ։
Արտագաղթած քաղաքացիների ընտրական իրավունքների սահմանափակում
Առանձին քննարկման թեմա է դարձել արտասահմանում բնակվող Վրաստանի քաղաքացիների քվեարկության վերաբերյալ ընդունված փոփոխությունը։
Դեկտեմբերի 17-ի արտահերթ նիստում «Վրացական երազանք»-ի խորհրդարանը երրորդ ընթերցմամբ հաստատեց Ընտրական օրենսգրքի նոր տարբերակը, որի համաձայն՝ արտասահմանում բնակվող Վրաստանի քաղաքացիներին արգելվում է քվեարկել այլ պետությունում։
Նոր կարգավորումները բարդացնում կամ սահմանափակում են արտագաղթած քաղաքացիների մասնակցությունն ընտրություններին։
Հանրային արձագանքը բացասական է․ շատերը սա դիտարկում են որպես ընտրական գործընթացից հասարակության մի զգալի հատվածի դուրսմղում, ինչը կարող է ազդել ընտրությունների լեգիտիմության և ներառականության վրա։
«Զենքի մասին» օրենքի փոփոխություններ
Փոփոխությունները կատարվել են Ներքին գործերի նախարարության նախաձեռնությամբ, և, ըստ նախարարության, կարևոր են Վրաստանում ակուստիկ զենքի, էլեկտրաշոկի և գազային աէրոզոլային սարքերի շրջանառության կարգավորման համար։
Նախարարությունը փոփոխությունների նպատակը հիմնավորում է «հասարակական անվտանգության և կարգի ավելի արդյունավետ պաշտպանությամբ և հանցագործությունների կանխարգելմամբ»։
Մշակված փոփոխությունների համաձայն՝
- Հնչյունային (ակուստիկ) զենքը, որը կառուցվածքային առումով նախատեսված է միայն ձայնային (մարտկոցային) փամփուշտներ կրակելու համար և օգտագործվում է թատերական ներկայացումներում, ֆիլմերում, հեռուստատեսային ցուցադրություններում, պատմական վերակառուցումներում, շքերթներում և մարզական միջոցառումներում, ենթակա կլինի Վրաստան ներմուծման թույլտվության։
- Քաղաքացին կկարողանա ձեռք բերել ձայնային (ակուստիկ) զենք միայն Ներքին գործերի նախարարության տարածքային մարմնի նախնական գրավոր համաձայնության (վկայականի) ներկայացման դեպքում։
- Ուժի մեջ են մնում նաև գործող նորմերը, որոնք թույլ են տալիս ակուստիկ զենքի փոխանցումը, տեղափոխումը կամ վերահասցեավորումը միայն ոստիկանության համաձայնության դեպքում։
Ոստիկանությունն իրավասու է սահմանափակումներ սահմանել ակուստիկ զենքի գնման վերաբերյալ՝ թե՛ քանակի, թե՛ գնման հաճախականության առումով։ - Գազային աէրոզոլային սարքերի (պղպեղային սփրեյ) ներմուծումը կկատարվի թույլտվության առկայության դեպքում։
- Գազային աէրոզոլային սարքերի (պղպեղային սփրեյ) գնումը հնարավոր կլինի 18 տարեկանից մեծ անձանց համար՝ Ներքին գործերի նախարարության տարածքային մարմնի գրավոր համաձայնության (վկայականի) ներկայացման դեպքում։
Զենքի շրջանառության վերաբերյալ օրենքում կատարված փոփոխությունները ներկայացվում են որպես անվտանգության ամրապնդման քայլ, սակայն հասարակության մի մասի գնահատմամբ՝
- սահմանափակումները չեն ուղեկցվում բավարար վերահսկողությամբ կամ հստակ հիմնավորումներով,
- ավելանում են պետական մարմինների լիազորությունները քաղաքացու հաշվին։
Քննարկումների ընթացքում շեշտվում է, որ անվտանգության ապահովումը չպետք է իրականացվի քաղաքացիական իրավունքների հաշվին։
Անչափահասների մասին օրենք․ արձանագրված խնդիրներ
Անչափահասների վերաբերյալ օրենսդրական փոփոխությունների շուրջ մտահոգություններ է հայտնել նաև Հանրային պաշտպանը՝ մատնանշելով մի շարք իրավական և գործնական խնդիրներ։
Քննադատության հիմնական առանցքներն են.
- օրենքը չունի բավարար սոցիալական և վերականգնողական բաղադրիչ,
- բացակայում են արդյունավետ մեխանիզմներն անչափահասների իրավունքների իրական պաշտպանության համար։
Հասարակության շրջանում սա ընկալվում է որպես ձևական կարգավորում՝ առանց խորքային լուծումների։
Խորհրդարանական գործընթացներ․ մերժված նախաձեռնություններ
Այս օրենսդրական ֆոնին խորհրդարանը չի աջակցել ընդդիմադիր նախաձեռնություններին, դրանց թվում՝ Գիորգի Գախարիայի կուսակցության առաջարկներին։
Նրանք առաջարկել էին ստեղծել անհամաչափ ուժի կիրառման և 2024 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսների հանրահավաքների ժամանակ «կամիտ» քիմիական նյութի ենթադրյալ օգտագործման վերաբերյալ քննչական հանձնաժողով։
Նախաձեռնությունը պահանջում էր 50 պատգամավորի համաձայնություն, սակայն Գախարիայի կուսակցության միայն 11 անդամներ աջակցեցին։ Երկու պատգամավոր քվեարկեց «դեմ», մյուսները նույնիսկ չմասնակցեցին այս հարցի վերաբերյալ քվեարկությանը։
Քաղաքական դիտորդների գնահատմամբ՝ սա ևս մեկ անգամ ցույց է տալիս, որ օրենսդրական գործընթացում այլընտրանքային մոտեցումների հնարավորությունները սահմանափակ են։
Վրաստանում վերջին օրերին ընդունված օրենքները հասարակության լայն շրջանակներում դիտարկվում են ոչ թե առանձին և մեկուսացված փոփոխություններ, այլ որպես միևնույն քաղաքական տրամաբանության մաս։
Այդ տրամաբանությունը, ըստ հանրային քննարկումների, ուղղված է վերահսկողության ուժեղացմանը, պատժիչ մեխանիզմների ընդլայնմանը և հանրային մասնակցության սահմանափակմանը։
Բացասական արձագանքները վկայում են, որ օրենսդրական այս գործընթացը խորացնում է անվստահությունը իշխանության և հասարակության միջև՝ հատկապես այն պայմաններում, երբ Վրաստանը շարունակում է հայտարարել ժողովրդավարական և եվրոպական արժեքներին հավատարիմ լինելու մասին։
Եվրամիության արձագանքը
Վիզաների կասեցման մեխանիզմի նոր զեկույցում Եվրահանձնաժողովը մատնանշել է, որ որոշակի փուլում Վրաստանի ողջ բնակչությանը սպառնում է Եվրամիության որոշմամբ առանց վիզայի հաղորդակցության կասեցումը:
Եվրահանձնաժողովը հայտարարել է, որ հաշվի առնելով Վրաստանում ժողովրդավարական հետընթացի «համակարգային և միտումնավոր բնույթը»` դիտարկում է առանց վիզայի ռեժիմի կասեցում այն նոր կանոնների շրջանակներում, որոնք ուժի մեջ են մտնում 2025 թվականի դեկտեմբերի 30-ին:
Ըստ Եվրահանձնաժողովի՝ առաջին փուլում սահմանափակումը կարող է վերաբերել դիվանագիտական/ծառայողական անձնագրերի տերերին, իսկ հաջորդ փուլում՝ ողջ բնակչությանը. սա տեղի կունենա այն դեպքում, եթե իշխանությունը «խնդիրները չլուծի»՝ չկատարի Բրյուսելից բազմիցս ստացված հանձնարարականները: Առայժմ Եվրահանձնաժողովը կոնկրետ ժամկետներ չի նշում:
Ինչ է կատարվում
Եվրամիությունը 2025 թվականի նոյեմբերին հաստատեց վիզաների ազատականացման կասեցման նոր կանոններ, որոնք ուժի մեջ են մտնում 2025 թվականի դեկտեմբերի 30-ին և պարզեցնում են առանց վիզայի հաղորդակցության կասեցումը, և դրա իրավունքը կունենա Եվրահանձնաժողովը:
2025 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Եվրահանձնաժողովն ընդունեց վիզային ռեժիմի կասեցման մեխանիզմի հերթական՝ ութերորդ զեկույցը: Ընդունված փաստաթղթում ընդգծված է, որ «կոնկրետ Վրաստանի վիզային քաղաքականությունը Եվրամիության վիզային քաղաքականությունից նշանակալիորեն տարբերվում է, և Վրաստանը 2024-2025 թվականներին շեղվել է իր ճանապարհից՝ չնայած վերջին տարիների բազմաթիվ հանձնարարականների»:
Եվրահանձնաժողովը նշել է, որ «գործընկերների մեծ մասը կատարում է պարտավորությունները հակակոռուպցիոն քաղաքականության ուղղությամբ, սակայն Վրաստանը չեղարկել է նախկին բարեփոխումները»:
«Այս հետընթացի համակարգային և միտումնավոր բնույթը հաշվի առնելով՝ Հանձնաժողովը դիտարկում է համապատասխան միջոցներ վիզաների կասեցման թարմացված մեխանիզմի շրջանակներում, որն ուժի մեջ կմտնի 2025 թվականի դեկտեմբերի 30-ին»։
