Վերջին շրջանում ակտիվորեն քննարկվում է Եվրամիության որոշմամբ Վրաստանի հետ ազատ առևտրի գործընթացի կասեցման հավանականությունը:
Փորձագետներն այս հարցի շուրջ զուգահեռներ են անցկացնում` նշելով, որ ինչպես վիզային ազատականացման հնարավոր կասեցումը, այդ թվում` Վրաստանի որպես ԵՄ թեկնածու երկրի կարգավիճակի սառեցումը, այնպես էլ համապարփակ ազատ առևտրի համաձայնագրի (DCFTA) հնարավոր վերանայումը պատասխաններ են Վրաստանի ժողովրդավարական նահանջի և մարդու իրավունքների վատթարացման:
Ինչ է իրենից ներկայացնում Եվրոպական Միության հետ խոր և համապարփակ ազատ առևտրի գոտու համաձայնագիրը (DCFTA)
Եվրոպական Միության հետ խոր և համապարփակ ազատ առևտրի գոտու համաձայնագիրը Ասոցացման համաձայնագրի կարևոր մասն է կազմում, քանի որ ներառում է Եվրոպական Միության հետ տնտեսական ինտեգրման մեխանիզմը և բացում է ԵՄ ներքին շուկան Վրաստանի համար, գրել է Վրաստանի տնտեսության և կայուն զարգացման նախարարությունը:
Վրաստանի ստորագրած այլ ազատ առևտրի համաձայնագրերից տարբերվող՝ Խոր և համապարփակ ազատ առևտրի համաձայնագիրը նպատակ ունի ազատականացնելու ինչպես ապրանքների, այնպես էլ ծառայությունների առևտուրը։ Խոր և համապարփակ ազատ առևտրի համաձայնագիրը նաև ընդգրկում է առևտրին վերաբերող հարցերի լայն շրջանակ (օրինակ՝ սննդի անվտանգություն, մրցակցային քաղաքականություն, մտավոր սեփականության պաշտպանություն, ֆինանսական ծառայություններ և այլն) և նախատեսում է Վրաստանի առևտրին վերաբերող օրենսդրության աստիճանական մերձեցումը Եվրոպական Միության օրենսդրությանը։
Խոր և համապարփակ ազատ առևտրի համաձայնագիրը հնարավորություն է տալիս Վրաստանին աստիճանաբար ընդունել ԵՄ ներքին շուկայի չորս ազատություններից երեքը՝ ապրանքների, ծառայությունների և կապիտալի ազատ տեղաշարժը։ Չորրորդ ազատությունը՝ մարդկանց ազատ տեղաշարժը, հեշտացվում է վիզային ռեժիմի ազատականացման գործընթացով։
Հենց այս իրար լրացնող շրջանակների մասին են փաստում փորձագետները` նշելով, որ առանց վիզային ռեժիմի կասեցումն ուղղակիորեն կապված է ազատ առևտրի վերանայման գործընթացին:
Ի՞նչ է ներառում համաձայնագիրը
Խոր և համապարփակ ազատ առևտրի համաձայնագիրը ներառում է հետևյալ գլուխները՝
- Ապրանքների առևտուր
- Առևտրի մեջ անվտանգության միջոցառումներ
- Առևտրի տեխնիկական խոչընդոտներ, ստանդարտացում, չափագիտություն,
- հավատարմագրում և համապատասխանության գնահատում
- Սանիտարական և բուսասանիտարական միջոցառումներ
- Մաքսային և առևտրային հեշտացում
- Հիմնադրում, ծառայությունների առևտուր և էլեկտրոնային առևտուր
- Ընթացիկ վճարումներ և կապիտալի շարժեր
- Պետական գնումներ
- Մտավոր սեփականության իրավունքներ
- Մրցակցություն
- Էներգետիկ ոլորտում առևտրին վերաբերող դրույթներ
- Թափանցիկություն
- Առևտուր և կայուն զարգացում
- Վեճի լուծում
- Մոտարկման ընդհանուր դրույթներ
Ինչպես են գնահատում փորձագետները/քաղգործիչները
Վրացի որոշ փորձագետներ կարծում են, որ առանց վիզայի ռեժիմի ճանապարհորդությունը և ազատ առևտուրը արտոնություններ են, որոնք Վրաստանը ստացել է ժողովրդավարական բարեփոխումների արդյունքում, միաժամանակ նշում են, որ այժմ «Վրացական երազանք»-ը իր վարած քաղաքականությամբ հեռացնում է երկիրը տարիներ շարունակ ձեռք բերած ԵՄ արտոնություններից:
«Ալիք Մեդիա Վրաստան»-ի հետ զրույցում Վրաստանի հանրային նախկին պաշտպան, «Ժողովրդավարության հետազոտական ինստիտուտ»-ի (DRI) հիմնադիր Ուչա Նանուաշվիլին ընդգծեց, որ, բնականաբար, Վրաստանի հետ ազատ առևտրի վերանայումը լավ արդյունք չի տա, և կհանգեցնի նրան, որ Վրաստանը կկորցնի այսօր ունեցած մեծ հնարավորություններն այս ոլորտում։
«Ցավալի է, բայց եթե այս կասեցումը տեղի ունենա, անշուշտ, բացասաբար կանդրադառնա երկրի տնտեսական վիճակի վրա և կհանգեցնի նրան, որ կկորցնի այսօր ունեցած առավելությունը»,- ասաց հանրային նախկին պաշտպանը` հավելելով, որ առանց վիզայի ճանապարհորդությունը և ազատ առևտուրը արտոնություններ են, որոնք Վրաստանը ստացել է ժողովրդավարական բարեփոխումների, Եվրամիության հետ մերձեցման և մարդու իրավունքների պաշտպանության ուղղությամբ իր ջանքերի համար։
Նանուաշվիլին նկատեց. «Հիմա, երբ «Վրացական երազանք»-ը մերժում է այս հնարավորությունները և հեռացնում է երկիրը Եվրամիությունից, զարմանալի չէ, եթե Եվրամիությունը նույն կերպ արձագանքի կառավարությանը»:
ԵՄ ընդլայնման հարցերով հանձնակատար Մարտա Քոսն էլ հայտարարել է, որ ԵՄ-ն քննարկում է Վրաստանի ժողովրդավարական նահանջի և մարդու իրավունքների վատթարացմանն ի պատասխան միջոցառումներ, որոնց թվում է հենց DCFTA համագործակցությունը:
Նա ընդգծել է, որ «Վրացական երազանք»-ի կառավարությունը հաշվի չի առնում վրաց ժողովրդի եվրոպական ձգտումները և ընդունում է օրենքներ, որոնք «ակնհայտորեն հակասում են եվրոպական արժեքներին», սակայն, իր խոսքով՝ ինքը չի հաշտվի Եվրամիության հետ Վրաստանի հարաբերությունների կորստի հետ։
Նշենք. Խոր և համապարփակ ազատ առևտրի համաձայնագրի բանակցությունների նախապատրաստական գործընթացը սկսվել է 2009 թվականին: Ազատ առևտրի համաձայնագրի շուրջ բանակցությունների մեկնարկի նախապատրաստական գործընթացը սկսվել է Եվրոպական հանձնաժողովի ծառայությունների փաստահավաք առևտրային առաքելության Թբիլիսի կատարած այցով 2008 թվականի հոկտեմբերի 13-14-ը:
Այս այցի արդյունքում, 2009 թվականի մարտին, Եվրոպական հանձնաժողովը Վրաստանի կառավարությանը ներկայացրել է առաջարկություններ տարբեր ոլորտներում իրականացվելիք բարեփոխումների վերաբերյալ. առաջարկությունների համաձայն՝ Եվրոպական հանձնաժողովը բանակցությունների մեկնարկի համար որպես առաջնահերթություններ է նշել հետևյալ չորս ոլորտները՝ առևտրի տեխնիկական խոչընդոտներ, սանիտարական և բուսասանիտարական միջոցառումներ (սննդի անվտանգություն), մտավոր սեփականության իրավունքներ և մրցակցություն։
Վերոնշյալ ոլորտներում (բացառությամբ մտավոր սեփականության իրավունքների), Վրաստանի կառավարությունը մշակել է համապարփակ ռազմավարություններ՝ համաձայն Եվրոպական հանձնաժողովի պահանջի։
