Եվրոպական հանձնաժողովը հրապարակել է իր 2025 թվականի ընդլայնման զեկույցը, որը ներառում է Եվրամիությանը միանալու ձգտող 10 թեկնածու երկրների, այդ թվում՝ Վրաստանի տարեկան գնահատականը։
Զեկույցի համաձայն՝ Վրաստանի թեկնածուի կարգավիճակն այժմ միայն ձևական է։
Ըստ Եվրոպական հանձնաժողովի՝ երկրում իրավիճակը կտրուկ վատթարացել է օրենքի գերակայության արագ քայքայմամբ և հիմնարար իրավունքների խիստ սահմանափակումներով։ «Վրացական երազանք»-ի կառավարության ընդունած իրավունքները սահմանափակող օրենսդրությունը, անկախ լրատվամիջոցների գործունեությունը և ԼԳԲՏԻՔ անձանց թիրախավորումը, իրավապահ մարմինների լիակատար անպատժելիությամբ ուժի չափազանց կիրառումը և ԵՄ-ի նկատմամբ թշնամական հռետորաբանությունը, ըստ հանձնաժողովի, ակնհայտորեն հակասում են ԵՄ արժեքներին և ԵՄ թեկնածու երկրից ակնկալվող վարքագծի չափանիշներին։
Ըստ Եվրոպական հանձնաժողովի` թեկնածուի կարգավիճակի վերաբերյալ հանձնաժողովի առաջարկության մեջ նշված ինը ոլորտներում զգալի հետընթաց է գրանցվել։
Զեկույցում նշված է, որ օրենքի գերակայությունն ապահովելու համար ստեղծված ինստիտուտներն օգտագործվել են կուսակցական նպատակներով, և իշխանությունները որևէ քայլ չեն ձեռնարկել ուղղությունը փոխելու և երկիրը ԵՄ ուղի վերադարձնելու համար։
«Ընդդիմության առաջատար գործիչների ձերբակալությունները` զուգորդված իշխող կուսակցության որոշակի ընդդիմադիր կուսակցություններին և նրանց հետ կապված անհատներին արգելելու մտադրության մասին հայտարարությանը, ուղղակի հարձակումներ են ժողովրդավարական բազմակարծության վրա », — ասված է Եվրոպական հանձնաժողովի գնահատման մեջ։
Ըստ Եվրոպական հանձնաժողովի՝ Վրաստանի համապատասխանությունը ԵՄ արտաքին և անվտանգության քաղաքականությանը նվազել է և շարունակում է մնալ ցածր։
«Ընդհանուր բարձր առաջնահերթության և տնտեսապես կարևոր ապրանքների վերաարտահանումը շարունակում է մտահոգիչ լինել։ Վրաստանից Ռուսաստան տարբեր ուղղություններով թռիչքները զգալիորեն աճել են։ Վրաստանը պետք է ամրապնդի իր համագործակցության ջանքերը՝ կանխելու համար իր տարածքի և/կամ Վրաստանում գրանցված իրավաբանական անձանց օգտագործումը ԵՄ սահմանափակող միջոցառումները շրջանցելու համար», — ասված է զեկույցում։
Ընդլայնման զեկույցում խոսվում է հիմնարար իրավունքների լուրջ խախտումների մասին, նաև ընդգծում է, որ օրենսդրական փոփոխությունները լրջորեն խաթարել են դատական համակարգի անկախությունն ու հեղինակությունը:
Զեկույցում նաև քննարկվում են 2024 թվականի հոկտեմբերի խորհրդարանական և 2025 թվականի հոկտեմբերի տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունները՝ նշելով, որ դրանք բնութագրվում են բևեռացման բարձր մակարդակով և ժողովրդավարական հետընթացով։ Ընտրողների նկատմամբ ահաբեկման, հարկադրանքի և ճնշման դեպքեր են եղել, որոնք լուրջ մտահոգություններ են առաջացրել բնակչության՝ իր կամքը ազատորեն արտահայտելու և առանց վախի կամ սպառնալիքի քվեարկելու ունակության վերաբերյալ։
Ընդլայնման զեկույցում նշված է միայն Վրաստանի տնտեսական աճի առումով առաջընթացը։ Ըստ փաստաթղթի` ցածր գնաճը և աշխատավարձերի աճն ավելացրել են եկամուտները:
Այլ երկրների հետ հարաբերությունների առումով, Եվրոպական հանձնաժողովը գնահատում է, որ Վրաստանը, ընդհանուր առմամբ, լավ երկկողմ հարաբերություններ է պահպանում իր հարևանների և այլ «ընդլայնման» երկրների հետ։
«Վրաստանը և Թուրքիան ունեն ռազմավարական գործընկերություն՝ բարձր մակարդակի շփումներով, այդ թվում՝ Բարձր մակարդակի ռազմավարական համագործակցության խորհրդի շրջանակներում։ Վրաստանն աջակցում է Ուկրաինայի տարածքային ամբողջականությանը և ինքնիշխանությանը, չնայած դրան` Ուկրաինան մտահոգություն է հայտնել Վրաստանի կողմից Ռուսաստանի դեմ ԵՄ պատժամիջոցների չկատարման և ռազմատեխնիկական համագործակցության բացակայության վերաբերյալ։ Վրաստանը և Մոլդովան ավանդաբար երկկողմ լավ հարաբերություններ են պահպանել», — ասված է զեկույցում։
Հանձնաժողովը վերահաստատել է իր հաստատակամ համերաշխությունը վրաց ժողովրդի հետ և իր պատրաստակամությունն է հայտնել շարունակելու աջակցել նրանց դեպի եվրոպական ապագա տանող ճանապարհին.
«Վրացական իշխանությունների ձեռնարկած քայլերը չեն համապատասխանում Եվրամիության ակնկալիքներին թեկնածու երկրի նկատմամբ։ Լուրջ հետընթաց է գրանցվել, որը դրսևորվել է հիմնարար իրավունքներն ու ազատությունները խաթարող ռեպրեսիվ օրենսդրության ընդունմամբ, դատական համակարգի քաղաքականացմամբ, ընդդիմության առաջնորդների հետապնդումներով, ցուցարարների և լրագրողների ձերբակալություններով։ Վրաստանի իշխանությունների 2024 թվականի նոյեմբերին անդամակցության բանակցությունների մեկնարկը չշարունակելու որոշումը միանշանակորեն հաստատեց նրանց շեղումը նախորդ կառավարությունների քաղաքականությունից, վրաց ժողովրդի բացարձակ մեծամասնության եվրոպական ձգտումներից և Վրաստանի Սահմանադրությունից:
Վրացական իշխանությունները համակարգված կերպով դիմել են հակաեվրոպական հռետորաբանության ու ապատեղեկատվության և չեն ցուցաբերել քաղաքական կամք՝ իրականացնելու Հանձնաժողովի 2023 թվականի նոյեմբերի 8-ի առաջարկություններում նշված ինը քայլերը, որոնք կարևոր են երկրի եվրոպական ուղու առաջընթացի համար։
Վրացական իշխանությունների գործողությունները խաթարել են ԵՄ-Վրաստան հարաբերությունները և հեռացրել երկիրը ԵՄ ընդլայնման գործընթացից։ Արդյունքում, Վրաստանի ԵՄ անդամակցության գործընթացը փաստացի փակուղի է մտել», — նշված է փաստաթղթում։
Մինչև Վրաստանի իշխանությունները չփոխեն ուղղությունը, Հանձնաժողովը հայտարարել է, որ Խորհրդի հետ համատեղ կնվազեցնի բարձր մակարդակի քաղաքական շփումները, կդադարեցնի Վրաստանի իշխանությունների համար անմիջականորեն օգտակար երկկողմ օգնությունը և կակտիվացնի քաղաքացիական հասարակությանն ու անկախ լրատվամիջոցներին աջակցելու ջանքերը։
«Վրաստանը պետք է անհապաղ հրաժարվի իր ժողովրդավարական նահանջից և ձեռնարկի համապարփակ և շոշափելի քայլեր մարտահրավերներին և հիմնական բարեփոխումներին անդրադառնալու համար՝ միջկուսակցական աջակցությամբ և արդյունավետ քաղաքացիական ներգրավվածությամբ, համապատասխան թեկնածուի կարգավիճակի համար սահմանված ինը քայլերին, լիովին հարգելով ԵՄ արժեքներն ու սկզբունքները, որոնց վրա հիմնված է ԵՄ-ն։ Եվրոպական խորհրդի 2024 թվականի դեկտեմբերի եզրակացություններից հետո, որոնց համաձայն՝ Վրաստանի կառավարության գործողությունները հանգեցրել են նախաանդամակցման գործընթացի փաստացի կասեցմանը, և հաշվի առնելով, որ Վրաստանն այդ ժամանակվանից ի վեր շարունակում է հետընթաց ապրել հիմնարար սկզբունքների հարցում, Հանձնաժողովը համարում է, որ Վրաստանը թեկնածու երկիր է միայն ձևականորեն։ Վրաստանի իշխանությունները պետք է ցուցաբերեն վճռական հանձնառություն՝ փոխելու ուղղությունը և վերադառնալու ԵՄ անդամակցության ուղուն», — ասված է զեկույցում։
Ըստ ԵՄ ընդլայնման հարցերով հանձնակատար Մարտա Կոսի՝ ընդլայնման զեկույցը ներկայացնելու առումով երբեք այդքան շատ չի խոսվել որևէ երկրում հետընթացի մասին։
«Վրաստանում իրավիճակը կտրուկ վատթարացել է՝ ժողովրդավարության լուրջ հետընթացով։ Թերևս, երբեք այսքան շատ չի խոսվել հետընթացի մասին որևէ ընդլայնման զեկույցում։ Մենք տեսել ենք օրենքի գերակայության կտրուկ խախտում և հիմնարար իրավունքների խիստ սահմանափակումներ։ Վրաստանի իշխանությունները պետք է փոխեն ուղղությունը, Վրաստանի քաղաքացիները պահանջում են եվրոպական ապագա, և նրանք ունեն մեր աջակցությունը։ Վրաստանի Եվրոպական հանձնաժողովի թեկնածուի կարգավիճակը գոյություն ունի միայն թղթի վրա», — ասել է Մարտա Կոսը։
