Վերջին տարիներին Արևմտյան Վրաստանի պնդուկ աճեցնող տարածաշրջաններում ավելի ու ավելի հաճախ են գրանցվում պնդուկենու հանկարծակի չորացման դեպքեր, ինչը դարձել է ֆերմերների գլխավոր մարտահրավերներից մեկը։
Գյուղատնտեսության գիտահետազոտական կենտրոնը առաջարկներ է հրապարակել այն մասին, թե ֆերմերն ինչպես կարող է նվազեցնել ռիսկերը և ինչ պետք է անի, եթե չորացման առաջին նշաններն արդեն նկատվում են։
Պնդուկենին չորանում է. ի՞նչ պետք է իմանա ֆերմերը։
«Գյուղատնտեսության գիտահետազոտական կենտրոնի կատարած հետազոտությունների համաձայն՝ հիվանդությունը համալիր բնույթ ունի։ Դրա զարգացման գործում կարևոր դեր են խաղում բակտերիալ հիվանդությունները՝ բակտերիալ քաղցկեղը (Pseudomonas\ avellanae) և բակտերիալ այրվածքը (Xanthomonas\ arboricola)։ Այդուհանդերձ, հիվանդության տարածմանը նպաստում են բույսի թուլացումը, կլիմայական փոփոխությունները, երաշտը, ավելցուկային խոնավությունը, հողի բարձր թթվայնությունը և այլ բիոտիկ ու աբիոտիկ սթրեսային գործոններ։
Պնդուկենու հանկարծակի չորացման բնորոշ ախտանիշներն են՝ բույսի տերևների դեղնումը մուգ նեկրոտիկ շագանակագույն բծերով, ճյուղերի վրա ուղղահայաց ճեղքերը՝ թոշնման ու չորացման նշաններով, ճյուղի հորիզոնական կտրվածքի վրա ցողունի միջուկի (քսիլեմայի) մթագնումը, բնի վրա կոշտուկներով սահմանափակված ճեղքերը, սպեցիֆիկ բծերը և այլն։
Ինչպե՞ս նվազեցնել պնդուկենու հանկարծակի չորացման զարգացման ռիսկը։
Պնդուկի տնկարկներում կարևոր է բարձր ագրոտեխնիկական ֆոնի ապահովումը, ինչը ներառում է հողի pH-ի շտկում բարձր թթվայնության դեպքում, հողի անալիզի վրա հիմնված հավասարակշռված պարարտացում, օրգանական և հանքային պարարտանյութերի նպատակային օգտագործում, տերևային սնուցում, բույսերի ինտեգրված (ֆիտոսանիտարական, կենսաբանական և քիմիական) պաշտպանության միջոցառումների իրականացում և խնամքի բոլոր ագրոմիջոցառումների կատարում ագրոտեխնիկական ժամկետներում։
Մոլախոտերի վերահսկում ինչպես միջշարքային տարածություններում, այնպես էլ բույսերի միջև։ Խորհուրդ է տրվում իրականացնել մեխանիկական հնձում՝ հնձված զանգվածը տեղում թողնելով, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ կոնտակտային հերբիցիդների կիրառում։
Անհրաժեշտ է դրենաժային-ջրահավաք համակարգի կարգավորում, իսկ կարիքի դեպքում՝ նոր դրենաժային առուների կառուցում։ Երաշտի շրջանում խորհուրդ է տրվում բույսերի ջրում՝ հնարավորության սահմաններում։
Թուլացած բույսերը ամռան ընթացքում պետք է նշագրվեն, որպեսզի էտի ժամանակ առանձին մշակվեն։
Աշնանային-գարնանային էտի ժամանակ աշխատանքները խորհուրդ է տրվում սկսել հիվանդ թփերից։ Վնասված մայր ճյուղերը պետք է կտրվեն, դուրս բերվեն այգուց և ոչնչացվեն։
Այգեգործական գործիքները յուրաքանչյուր վնասված բույսից հետո պետք է մշակվեն 70%-անոց սպիրտով, այլ ախտահանիչ լուծույթով կամ կրակայրիչի բոցով։ Ախտահանումը պարտադիր է յուրաքանչյուր նոր բույսի մշակումից առաջ։
Էտից հետո բույսերը պետք է մշակվեն պղինձ պարունակող պատրաստուկներով՝ պիտակի վրա նշված դոզավորմանը համապատասխան։
Տերևաթափի սկզբին (50–70%) անհրաժեշտ է պղինձ պարունակող ֆունգիցիդների օգտագործումը։ Խորհուրդ է տրվում պղնձի հիմքով պատրաստուկների կրկնակի սրսկում աշնանը և կրկնակի սրսկում վաղ գարնանը՝ պիտակի վրա նշված դոզավորմամբ։
Պետք է սահմանափակել միջշարքերում հողի վարն ու կուլտիվացիան, որպեսզի կանխվի հիվանդության տարածումը վնասված արմատների մասերի միջոցով։
Այն այգիներում, որտեղ առկա են հիվանդության ուժեղ օջախներ, և թփերն ամբողջությամբ չորացած են, իսկ նոր շիվեր այլևս չեն զարգանում, բույսերն անհրաժեշտ է արմատախիլ անել և ոչնչացնել։
Անհրաժեշտ է կեղևակեր բզեզի (Anisandrus\ dispar) և պնդուկենու երկարաբեղիկի (Oberea\ linearis) համակարգված վերահսկում, որպեսզի նվազի բակտերիայի տարածման հավանականությունը։
Վեգետացիայի շրջանում պետք է սահմանափակել համակարգային հերբիցիդների (գլիֆոսատ) օգտագործումը։
Եթե հիվանդության առաջին նշաններն արդեն ի հայտ են եկել, խորհուրդ է տրվում.
Բույսի վերին հատվածում տերևների արագ գունաթափման, դեղնման և թոշնման դեպքում բույսը կտրել 90–110 սմ բարձրության վրա, իսկ կտրված տեղը մշակել 2–3%-անոց պղինձ պարունակող պատրաստուկով։
Ամբողջությամբ վնասված բույսը և դրա մասերը պետք է դուրս բերել այգուց ու ոչնչացնել։ Եթե բույսն արդեն լիովին չորացել է, արմատախիլ անելիս առանձնակի զգուշություն է հարկավոր բակտերիայի տարածումը կանխելու նպատակով։
Կարկուտից, ցրտահարությունից կամ այլ մեխանիկական վնասվածքներից հետո խորհուրդ է տրվում բույսերի պրոֆիլակտիկ մշակում պղինձ պարունակող պատրաստուկներով։ Լրացուցիչ հնարավոր է ամինաթթուներ պարունակող կենսապատրաստուկների օգտագործումը, սակայն դրանց խառնումը պղնձի հիմքով պատրաստուկներին` անթույլատրելի է։
Հիվանդ բույսերի վրա աշխատելիս էտոցներն ու այլ կտրող գործիքները յուրաքանչյուր կիրառումից հետո պետք է մշակել 70%-անոց էթանոլի լուծույթով կամ կրակայրիչի բոցով՝ բակտերիայի տարածման ռիսկը նվազեցնելու նպատակով։
Խորհուրդ է տրվում հողի թնդության (թթվայնության) չեզոքացում համապատասխան միջոցների՝ կրի, դոլոմիտի և այլնի օգտագործմամբ»։
